انواع طرح قالی ایرانی: بهترین و معروف ترین طرح های فرش ایران


با نگاهی دقیق به هنر کشورمان در میابیم که تمام مناطق این کشور از فرهنگ، صنایع دستی، هنر و رسوم زیبا آمیخته شده است. یکی از هنر های مردمی این سرزمین قالی می باشد که همواره والاترین جایگاه را بین علاقه مندان به هنر در داخل و خارج کشور داشته است. طرح ها و نقش و نگار قالی ایرانی از دیرباز تا کنون از جایگاه ویژه ای در هنر و فرهنگ مردمان روستا، عشایر نشین و شهر نشین ها برخوردار بوده است. در جای جای این کشور شاهد درخشش هنر های بی نظیر قالیبافی، گلیم بافی و … هستیم که با دیدن طرح ها و رنگ های متنوع آن روح تازه ای در انسان دمیده می شود.

طرح های قالی ایرانی به 19 طرح اصلی و تعداد زیادی طرح فرعی تقسیم بندی می شوند که ما در ادامه قصد داریم به 19 طرح اصلی قالی ایرانی بپردازیم.

قالی ایرانی  طرح آثار باستانی و انبیه اسلامی

طرح آثار باستانی از اماکن تاریخی،امارات و مساجد قدیمی کشورمان برگرفته شده است. در واقع این طرح ها از اشکال هندسی و تزیینی، کاشی کاری ها و نقش و نگار اینگونه بناها اقتباس شده است.  طراح های فرش با استفاده از خلاقیت و سلیقه خود تغییراتی در طرح های این بنا ها داده و در طرح فرش استفاده میکنند به طوری که ساختار اصلی طرح این بناها حفظ شده باشد از جمله این اماکن می توان به طاق بستان کرمانشاه، مسجد شیخ لطف الله اصفهان، تخت جمشید شیراز و … اشاره کرد.

قالی ایرانی طرح شاه عباسی

ساختار طرح شاه عباسی بر اساس گل مشهور شاه عباسی در این طرح می باشد. در قالی طرح شاه عباسی گل شاه همراه با بند های ختایی و هرزگاهی ترکیبی با اسلیمی، طرح های متنوعی از فرش شاه عباسی را ایجاد میکنند. از جمله این نقوش می توان افشان شاه عباسی، شاه عباسی درختی، شاه عباسی جانوری، لچک ترنج شاه عباسی و … را نام برد.

قالی ایرانی طرح اسلیمی

اساس مهم این طرح ها گردش منظم، نقش و نگار اسلیمی و شاخه های دورانی برگ ها می باشد. این گروه دارای اشکال و انواع متنوعی است که به طور معمول در بیشتر قالب ها تکرار می شوند. مشهور ترین طرح اسلیمی دهن اژدر می باشد. از طرح های دیگر می توان اسلیمی شکسته، اسلیمی لچک ترنج، اسلیمی ماری، اسلیمی کهکشانی، اسلیمی بندی، اسلیمی افشان و … را نام برد.

قالی ایرانی طرح افشان

در این طرح تمام نقش و نگار و اجزا فرش با یکدیگر پیوستگی داشته و بدون قطعی رسم شده اند. به عبارت ساده تر طرح فرش افشان به گونه ایست که نقاش از ابتدا تا انتهای کشیدن طرح قلم خود را از روی کاغذ برنداشته است. اشکال طرح افشان به صورت پراکنده اما با فاصله منظم از هم قرار گرفته اند. به طور کلی در طرح افشان تمام اشکال و شاخه و برگ ها دارای پراکندگی بوده و هیچگونه قرینه ای ندارند. طرح های مشهور این گروه افشان شاخ پیچ، افشان اسلیمی، افشان دسته گل، افشان ترنج دار و .. می باشند.

قالی ایرانی طرح بته ای ( طرح بته جقه)

طرح این گروه برگرفته از درخت سرو می باشد. بته های سرکج در فرش ایران به طرح بته جقه مشهور شده است که دارای اندازه و اشکال متنوعی می باشد. این نقوش در فرش سنندج، همدان، کاشان و … دیده می شود و انواع آن عبارتند از:  بته ترمه، بته شاخ گوزن، بته افشار، بته میر شکسته، بته سرابندی، بته لچک ترنج، بته قلمکار اصفهان، بته سنندج و …

قالی ایرانی طرح اقتباسی

این طرح ها معمولا تشابه زیادی به طرح های مناطق حاشیه ای و مرزی کشور و همچنین کشور های مجاور می باشد. در واقع فرشبافان ایرانی با استفاده از خلاقیت و تجربه خود تغییراتی را در طرح های کشور های همسایه به وجود آورده تا طرحی جدید ایجاد کنند. به همین علت به طرح اقتباسی مشهورند. از انواع این طرح ها می توان به گوبلینی و قفقازی اشاره کرد.

قالی ایرانی طرح واگیره ای (بندی)

وقتی که قسمتی از طرح فرش در نقشه در جهت طولی و عرضی تکرار شود و از طریق گیره و یا بند به همدیگر اتصال داده شوند طرح بندی یا واگیره ای را ایجاد میکنند. این طرح انواع بسیاری دارد که از جمله این طرح ها میتوان به بندی ترنج دار، بندی مستوفی، بندی بختیاری، بندی دسته گلی، بندی اسلیمی، بندی کتیبه ای و… اشاره کرد.

قالی ایرانی طرح درختی

ساختار اصلی این طرح ها را شاخ و برگ درختان و بوته ها تشکیل داده است که حضور حیوانات در کنار این درخت ها و همچنین پرندگان بر روی شاخ و برگ درختان جلوه زیبایی را به این طرح ها می بخشد. این طرح ها انواع مختلفی دارند مانند: درختی ترنج دار، درختی شکارگاه، درختی سبزی کار یا آبنما و…

قالی ایرانی طرح ترکمن یا بخارا

طرح بخارا از نظر نقش و نگار در دسته طرحهای هندسی قرار میگیرد و همانند عشایر و ایل ها نقشه آن به صورت ذهنی بافته می شود. مشهورترین این طرح ها ترکمنی قاشقی، ترکمنی شانه ای، ترکمنی غزال گز، ترکمنی خورجینی، چهارفصل یموت و… می باشد.

قالی ایرانی طرح شکارگاهی

اساس اصلی طرح شکارگاه تصاویری از شکار و شکارچی می باشد. طرح شکارگاه تقریبا همانند طرح درختی می باشد با این تفاوت که در طرح شکارگاه حیوانات وحشی و یا سوارکاری با تیر و کمان در حال شکار حیوانی اهلی می باشند. شکارگاه لچک ترنج، شکارگاه درختی، شکارگاه قابی، شکارگاه سراری و .. از جمله این طرح ها می باشد.

قالی ایرانی طرح قابی (خشتی)

در این طرح نقشه فرش همانند جدول به مربع یا لوزی هایی تقسیم میگردد که به طور منظم یا غیر منظم می باشند. داخل هر کدام از این قسمت ها طرحی مجزا قرار گرفته که معمولا از شاخ و برگ درختان، بوته و گل تشکیل شده است. به این گونه طرح ها قاب خشتی نیز می گویند.قاب تصویری، قاب اسلیمی، قاب بختیاری، قاب قرآن و… از جمله این طرح ها می باشد

قالی ایرانی طرح گل فرنگ

تمام نقشه های این دسته برا اساس گلهای موجود در طبیعت مانند گل رز با رنگ روشن مانند زرد، آبی و سرخ می باشد. گل فرنگ دسته گلی، لچک و ترنج گل فرنگ، گل فرنگ گل و بلبل، گل فرنگ بیجار، افشان گل رنگ و… از انواع این گروه می باشد.

قالی ایرانی طرح گلدانی

در طرح های این گروه معمولا شکل گلدان در سایز های متفاوت استفاده شده است. گاه  گلدانی بزرگ با گل های رنگارنگ کل متن فرش را پوشانده و گاه تعدادی گلدان کوچک به صورت قرینه و یا ردیف هایی موازی متن فرش را پوشش می دهد. از جمله طرح های گلدانی می توان به گلدانی محرابی، گلدانی لچک ترنج، گلدانی یک طرفه، گلدانی سراسری، گلدانی یک طرفه و… اشاره کرد.

قالی ایرانی طرح محرابی

عنصر اصلی این طرح محراب مسجد است. قسمتی از مسجد که مکان اقامه نماز امام جماعت باشد محراب می گویند. در طرح محرابی با استفاده از تزیینات مختلف نظیر گلدان، قندیل و همچنین درختچه های کوچک، محراب را تزیین می کنند. علاوه بر این گاهی در دو طرف محراب ستون هایی در نظر میگیرند که سقف محراب برای روی آنها می باشد. محرابی گلدانی، محرابی قندیلی، محرابی درختی و… از انواع این طرح می باشد.

قالی ایرانی طرح ماهی درهم

این طرح یکی از کهن ترین و زیباترین قالی های ایرانی می باشد. طرح ماهی در هم معمولا همانند واگیره ای می باشد که در طول و عرض فرش تکرار شده است. به عبارت ساده تر جزییات این طرح نقش ماهی را در ذهن ایجاد میکند که در ایران با اسامی متفاوتی از آن یاد میکنند. انواع طرح ماهی درهم عبارتند از: ماهی فراهان، ماهی زنبوری، زیره ماهی، ماهی کردستان و…

قالی ایرانی طرح محرمات

در اینگونه طرح ها نقشه فرش در طول به ردیف های موازی دسته بندی می شود و درون هریک از این ردیف ها طرح هایی نظیر اسلیمی، بته ای و گل و برگ وجود دارد. به عبارت ساده تر در این طرح از مستطیل هایی چسبان در کنار هم با انواع رنگ ها و طرح ها استفاده می شود. این طرح را در برخی مناطق کشور قلمدانی هم خطاب می کنند. و انواع آن بته با زمینه الوان، محرمات بته ای، قلمدانی سراسری و… می باشد.

قالی ایرانی طرح هندسی

تمام طرح های این گروه از شکل های هندسی و خطوط زاویه دار ساخته شده است. در طرح هندسی خط های منحنی و نرم وجود ندارد. هندسی لچک، هندسی کف ساده، هندسی ستاره، هندسی جوشقان، هندسی بندی قابی، هندسی ترنج دار، هندسی محرمات و… از انواع این طرح می باشد.

قالی ایرانی طرح ایلی و عشایری

طرح عشایری از کهن ترین و اصیل ترین طرح های قالی ایرانی می باشد. طرح های ایلی معمولا ذهنی بافته شده و درون مایه این طرح ها به طور عمده شرایط و محیط زندگی عشایر و ایل ها را نمایش می دهد. در این نوع طرح ها نظم و قرینگی وجود ندارد و زیبایی دلنشینی را به همراه دارد. از جمله این طرح ها می توان به افشاری، خمسه، ساوه، هریس، مهربان، زنجان،سنگ چوبی، موسی آباد، بختیاری و تعداد بسیاری دیگر اشاره کرد.

قالی ایرانی طرح تلفیقی

طرح های تلفیقی با ترکیب و پیوند طرح های ذکر شده در بالا و همچنین طرح های فرعی دیگر شکل گرفته است که باعث به وجود آمدن طرح های زیبا و جذاب شده است. این نوع طرح ها به علت وجود طرح های متفاوت از گستردگی بالایی برخوردارند که برخی از آنها عبارتند از: لچک و ترنج تلفیقی، تلفیقی سبزی کار، گلدانی بند اسلیمی، تلفیقی قاب فابی، تلفیقی دور نما، تلفیقی بندی دسته گل و…

بدون دیدگاه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *